Verhalen over de Tweede Wereldoorlog

Veronica-oprichter Max Lewin, ondergedoken in Zaandam

Had Max Lewin (2-10-1919) zich tijdens de Tweede Wereldoorlog niet verborgen, dan waren we verstoken gebleven van Radio Veronica. Maar ook van een internationale spionageaffaire, een handvol extreemrechtse partijen en bladen en wellicht zelfs van een bomaanslag op de Amsterdamse metro en de ontvoering van Provo-kopstuk Roel van Duijn. Enfin, daarover kunt u allemaal lezen … Lees meer

Hubart Scholten als principiële dwarsligger

In Zaanstad is één straat vernoemd naar een gemeentesecretaris. Zo’n eerbetoon ging zelfs aan veel burgemeesters voorbij. Wie was deze gelauwerde Hubart Gerhard Scholten? “Zorg dat die meneer uit de gemeente wordt verwijderd.” Het valt op. Tussen alle politici, kunstenaars, wetenschappers en sporters die in Zaanstad een straat of weg naar zich vernoemd kregen – … Lees meer

Uitgesloten in 1940, vermoord in 1943

De gemeente Zaanstad gaf opdracht tot een onderzoek naar de omgang met joods vastgoed in en na de oorlog. Binnenkort worden de uitkomsten geopenbaard. Hieronder een fragment uit mijn boek Eisendrath, een verzonken familie. Het laat zien hoe de ontrechting via de gemeente – in dit geval Zaandam – al in 1940 begon. Sluipenderwijs werd … Lees meer

1943: twee nazi’s op een boerenkar

De propagandamachine van de Nationaal-Socialistische Beweging reisde onvermoeibaar het land af, in een poging om zieltjes te winnen. Op 7 augustus 1943 moest ook Zaandam er aan geloven. De kiekjes van de ‘Fotodienst der N.S.B.’ overleefden de oorlog. De NSB beschikte tijdens de oorlog over zowel een foto- als een filmdienst. In navolging van de … Lees meer

De zwarte jaren van de Nederlandsche Basalt Maatschappij

Het is een intrigerende zin uit de inventarisbeschrijving van de Nederlandsche Basalt Maatschappij. “Deze stukken betroffen de Oorlogsperiode 1939-1946 en werden vermoedelijk door één van de leden van de RVB door de versnipperaar geduwd.” Wilde de Raad van Bestuur het zwarte oorlogsverleden van dit Zaanse bedrijf verdoezelen? Gelukkig liggen er bij het Nationaal Archief schaduwdossiers. … Lees meer

Beenprothese met wapens

Het zijn intrigerende zinnen over Antonie Koster in Spionage, arrestaties en moord aan de IJssel: “Hij is een belangrijke pion in het verzet en is als instrumentmaker werkzaam geweest op de Rijks Artillerie Inrichting Hembrug te Zaandam. Daar weet hij – in zijn kunstbeen – springstof, munitie en gedemonteerde pistolen naar buiten te smokkelen.” Aan … Lees meer

Maarten Cieremans, geheim agent ‘acting according to circumstances’

Het is ongetwijfeld toeval, maar er liepen meerdere lijntjes van de Zaanstreek in oorlogstijd naar de inlichtingendiensten in Groot-Brittannië. Vier in bezet Nederland gedropte geheim agenten en een inlichtingenchef kwamen uit Zaandam, Wormerveer en Zaandijk. Onder wie Maarten Cieremans. Het valt op, de link tussen de verschillende geheime diensten in Engeland en de aanwezigheid daar … Lees meer

De onttakeling van een oorlogsherinnering

De afbraak van wat na de bevrijding de Zaanse commandopost van de Binnenlandse Strijdkrachten werd, betekent het zoveelste verlies van een tastbare herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Dit kantoor is het laatste resterende gebouw in wat vroeger het Zaandamse stationsgebied vormde. In de jaren twintig van de vorige eeuw werd het kantoor aan de Provincialeweg … Lees meer