Verhalen over de Tweede Wereldoorlog

Margot Frank en Jo Kleiman: de Zaanse links

Enkele dunne lijntjes verbinden de familie van Anne Frank en hun helper Jo Kleiman met de Zaanstreek. Op 8 september 1940 bestond de roeiafdeling van de Zaanlandsche Zeilvereeniging vijf jaar. Om dat lustrum te vieren, organiseerde de jubilaris wedstrijden op de Voorzaan. De belangstelling was groot; maar liefst vijftien verenigingen gaven deelnemers op. Vanwege die … Lees meer

Het Wehrmachts-Lager in Zaandam

Bij mijn weten bestaat er maar één foto van. Er lijkt ook al nauwelijks over geschreven. Maar in januari 2024 maakte het Gemeentearchief Zaanstad een stapeltje documenten openbaar die wat meer licht werpen op het Wehrmacht-complex dat in de Tweede Wereldoorlog de ruimte vulde tussen de Zaandamse Houthavenkade en de Provincialeweg. ‘Beschlagnahme’ Op 14 mei … Lees meer

De ontsnappingen van Rijn Jongh

Het Zaandamse BS-lid Rijn Jongh zag in het voorjaar van 1945 enkele malen de dood in de ogen. Gelukkig haalde hij heelhuids de bevrijding. Drie decennia later zette hij zijn belevenissen op papier. In 1974 schreef Rijn Jongh (7-8-1911/26-3-1996) een rapport over enkele verzetsacties waarbij hij betrokken raakte. Een daarvan speelde zich af bij de … Lees meer

Verzetsman Gerrit Koops: ontsnapt, vermist, verdwenen

Op 18 augustus 1944 weet de Zaandamse verzetsstrijder Gerrit Koops te ontsnappen uit concentratiekamp Vught. Anderhalve maand later sterft hij in Veenendaal. Wat is hem overkomen? Jan van der Meij De Zaandamse oud-politieman Johannes Gerardus van der Meij stuurt op 25 juni 1946 een brief naar ‘de commissaris van Rijkspolitie in Algemeenen Dienst te Den … Lees meer

De laatste dagen van Iris en Lidy Eisendrath

Mijn (uitverkochte) boek Eisendrath, een verzonken familie (1845-1945) vertelt het verhaal van een Zaandams gezin waarin de hele Holocaust is samengebald. Hieronder het hoofdstuk over de laatste dagen van de zussen Lidy (14-8-1921) en Iris Eisendrath (5-12-1915). Onderduiken staat gelijk aan obstructie en de ‘terroristen’ die zich daaraan bezondigen, dienen als zodanig gemerkt te worden. … Lees meer

De negen levens van verzetsman Arend Kat

Zaandammer Arend Kat (13-1-1921/20-12-1996) schreef veertig jaar na de bevrijding zijn oorlogsherinneringen op, met het oog op het boek Bezetting en verzet aan de Zaan. Dat verscheen in 1985 en bevat verhalen van en over ondergrondse werkers in de jaren 1940-1945. Slechts een fractie van Kats belevenissen haalde de publicatie. Onlangs ontving ik het complete … Lees meer

Zaandam als weerbarstig bolwerk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zagen de nazi’s Zaandam als een lastige, dwarse gemeente. Uit nieuw gevonden documenten blijkt die onwil om te collaboreren eens te meer. De in 1941 tot burgemeester van Zaandam benoemde NSB’er Cornelis van Ravenswaay beschouwt zijn nieuwe gemeente als een uitdaging. Amper begonnen schrijft hij aan de provinciecommissaris over ‘alle tegenstrevende … Lees meer

De explosieve naweeën van de Tweede Wereldoorlog

Zondag 28 juli 1946. Het is al wat later in de middag wanneer in de kerk aan de Zaandamse Vinkenstraat 44 de doop plaatsvindt van de één week eerder geboren Nelly Johanna Scholtens. Plotseling klinkt er een explosie. Er volgen er meer. Niet in het godshuis, maar ver daarbuiten. De klappen zijn zo zwaar dat … Lees meer