Voorspelde oorlog, vervloekte nazi’s

De ene Zaandamse timmerman voorspelde Hitlers expansiedrift, de andere riep op tot het vermoorden van nazi’s. Hun boodschappen bleven vele decennia verborgen.

Westzijde

Weg met die moffen die ons land uitroven en stelen.

Op 12 februari 1942 liet timmerman Klaas Koel (4-10-1906/18-10-1988) een plankje achter boven het verlaagde plafond waaraan hij had gewerkt. De Zaandammer, die in de Haaldersbroekerdwarsstraat 6 woonde, had er met zijn timmermanspotlood een boodschap op gezet. Op zich niets bijzonders; timmerlieden lieten wel vaker hun ‘handtekening’ achter in het pand waar ze werkten. Het bijzondere zat hem ditmaal in de tekst. ‘Dit is neergelegd door K. Koel timmerman bij J. Schutte 12 Feb. 1942 n.m. half zes. Weg met die moffen die ons land uitroven en stelen. Weg met de landverraders de NSB. Vermoord hen. We vergeten dit nooit.’

Fragment van een artikel dat Dagblad Zaanstreek wijdde aan de vondst van het plankje (8-5-2026).

Strafkamp

Klaas Koel schreef zijn tekst enkele weken nadat de nazi’s Zaandam als eerste Nederlandse gemeente ‘Judenrein’ hadden gemaakt. Dat verklaart wellicht zijn gestileerde woede over de bezetter en diens handlangers. Had tussen 1942 en 1945 een deutschfreundlich iemand dit plankje gevonden en overgedragen aan de autoriteiten, dan had het voor Klaas Koel op z’n minst een enkele reis strafkamp betekend. Ook zijn werkgever, de verderop in de Westzijde wonende aannemer Schutte, had ongetwijfeld een bezoekje gehad van de politie of de Sicherheitsdienst. Dat gebeurde niet. Het stuk hout werd pas 84 jaar later ontdekt, bij een verbouwing van dit Zaandamse pand.

Willem Ragut

Extra saillant was dat Koel zijn verwensing achterliet op het plafond van Westzijde 77. Daar woonde vanaf medio 1943 de Zaandamse politiechef Willem Marinus Ragut. Deze NSB’er was een fanatieke jager op verzetsstrijders en ondergedoken joden. Als hij het plankje met de opruiende tekst in handen had gekregen, dan was het lot van Klaas Koel bezegeld geweest. Het liep anders. Het stuk hout bleef decennia lang verborgen en Willem Ragut werd in juni 1944 van zijn fiets geschoten door Jan Bonekamp en Hannie Schaft.

Willem Marinus Ragut.

Burgemeester Ter Laanstraat

De vorm en vondst van Koels boodschap roept herinneringen op aan het souvenir dat een andere Zaandamse timmerman achterliet. Tijdens werkzaamheden in zijn woning aan de Burgemeester Ter Laanstraat 17 stuitte Zaandammer Robin Leek in de gang op een oude plafondplaat. Aan de onderkant stond met potlood een tekst geschreven. Het huis dateert uit 1938 en dat correspondeert met het jaartal dat timmerman G. Roos noteerde.

De gang waar de beschreven plafondplaat werd ontdekt.

Gerrit Roos

Gerrit Roos (geboren op 31-1-1901 en zelf wonend in de Zaandamse Herderstraat 3) bleek een voorspellende boodschap op het hout te hebben gezet toen hij aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog (die op 1 september 1939 begon met de inval van Duitsland in Polen) noteerde dat Adolf Hitler uit was op de wereldmacht. De volledige tekst luidt als volgt:

‘Hij heeft eerst Oostenrijk ingepikt en nu aast hij op Tesscha Slawai.’

’15 september 1938
De wereldtoestand is gespannen. Hitler grijpt met ze grijpklauwen naar de wereldmacht. Ten koste van Engeland en Frankrijk. Hoe is dat geval afgeloopen. Hij heeft eerst Oostenrijk ingepikt en nu aast hij op Tesscha Slawai.
G. Roos
timmerman’

‘Tesscha Slawai’ is ongetwijfeld Tsjechoslowakije. Nadat Duitse troepen in het najaar van 1938 Sudetenland bezetten, volgden op 15 maart 1939 Bohemen en MoraviĆ« en op 23 maart het Memelgebied. Daarmee was Roos’ voorspelling zo ongeveer helemaal uitgekomen.

Het bewuste plafonddeel. (Foto’s Robin Leek).

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en dit wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand te houden.