De Zaandamse familie Drilsma werd, net als de meeste Nederlandse joden, vermoord door de nazi’s. Kort voor ze naar Auschwitz werden gedeporteerd schreven ze brieven naar vrienden waarin een mengeling van hoop en wanhoop te lezen is.
Overburen
Via de Joodse Raad probeert de familie Drilsma een uitzonderingspositie te krijgen en zo uit Westerbork te blijven.
Het joodse echtpaar Abraham Drilsma (1899) en Rachel Drilsma-Groenstad (1900) en hun dochter Roosje (1927) schrijven kort voor ze worden afgevoerd naar Polen brieven aan hun overburen op de Gedempte Gracht, de familie Kan. Eerst nog vanuit Amsterdam, waarnaar ze een half jaar eerder zijn verbannen. Via de Joodse Raad proberen ze een uitzonderingspositie te krijgen en zo uit Westerbork te blijven. Dat mislukt. Rachel Drilsma komt als eerste in het Drentse Durchgangslager. Enkele dagen later volgt de rest van het Zaandamse gezin. Moeder, dochter en het vijfjarige zoontje Leonard worden op 26 augustus 1942 vergast, direct na hun aankomst in Auschwitz. Abraham Drilsma wordt daar geselecteerd voor dwangarbeid, maar sterft een maand later eveneens.

Hieronder de laatste brieven die de familie Drilsma in augustus 1942 kon sturen naar bevriende overburen op de Gedempte Gracht. Deze tekst en tientallen andere verslagen en foto’s zijn ook te vinden in mijn boek ‘Het is met geen pen te beschrijven wat ik voelde’.
Rugzakken
Zo jullie weet zijn de oproepen hier niet van de lucht
5 augustus
Amsterdam
Beste vrienden,
Als eerst wil ik jullie onze goede gezondheid verzekeren. Wij willen hopen, dat dit bij jullie ook zo mag zijn. [Zoon] Leo zal al reeds bij u op bezoek zijn geweest. Mijn vrouw zeide dat hij erg blij was dat hij mede mocht.
Nu even ter zake, zo jullie weet zijn de oproepen hier niet van de lucht, en zo ik reeds eerder zeide, bestaan er nog vrijstellingen. Een ervan is momenteel voor naaisters die voor de Joodse Raad rugzakken maken. Dit geeft dan voor het gehele gezin vrijstelling, maar de moeilijkheid zit in de stof. Die is zeer moeilijk te krijgen, daar geen nieuw mag worden verwerkt, dus wordt er naar oud gezocht, nl. oud tentlinnen. Zou u misschien bij Ge Dekker [Gerardus Dekker, de eigenaar van een Zaandams bedrijf dat onder meer zeilen maakte] willen vragen of die voor een behoorlijke partij kan zorgen, dan gaat mijn vrouw deze verwerken. Ik weet, als ik u wat vraag, dat u zich alle moeite geeft, en wanneer er dan een mogelijkheid is, u deze weet te benutten.
Nu, beste allen, moet ik eindigen. Zoen de kinderen voor mij, en goede gezondheid voor u allen gewenst.
Van uw vrienden
Ab en Chel Drilsma
Geef Leo een pakkerd van mij.

Beter ziek
Wij kunnen nu beter ziek zijn, dat geeft altijd een kans op uitstel.
Lieve allen,
Ook ik [wil] even mijn groeten bijschrijven. Zo mijn man schrijft, zijn we gelukkig gezond. Maar wij kunnen nu beter ziek zijn, dat geeft altijd een kans op uitstel om naar die hel in het Oosten te gaan. De mensen proberen hier van alles om uit hun handen te blijven, zo ook wij.
Mevrouwtje Kan, bent u goed. Ik hoop van wel. Heeft de nieuwe baby zich al aangekondigd, dat is nu zo ongeveer de tijd. Hebt u Leo al gezien, ja zeker hè. Klaas, heb je al met onze zoon gespeeld en Jan, ik hoor dat jij zo’n rakker bent geworden. Mevr., als u mevrouw Kuiper spreekt, vraag haar als u wilt of zij naar Jopie Weima op het Zaagselpad mijn stoffentas wil halen. Ik wil hem graag terug hebben en zij komt a.s. zaterdag Leotje terug brengen. Nu lieve allen, het is al donker dus eindig ik met veel hartelijke groeten van ons allen, in het bijzonder van mij.
Uw toegenegen mevr. Drilsma

Geen opgewekte brief
Van de buren zult u hoogst waarschijnlijk wel hebben vernomen, dat mijn vrouw en schoonzus donderdag zijn weggevoerd.
11 augustus
Amsterdam
Beste vrienden,
Van de buren zult u hoogst waarschijnlijk wel hebben vernomen, dat mijn vrouw en schoonzus donderdag zijn weggevoerd. Mijn schoonzuster is (bereids doorgevoerd) naar D[uitsland], van mijn vrouw hebben we bericht dat ze wordt opgehouden tot vrijdag. Gisteravond kwamen er voor het gehele gezin oproepen om vrijdagavond te vertrekken. Ik heb onmiddellijk telegrammen doorgezonden met verzoek haar nog een paar dagen op te houden, daar wij waarschijnlijk niet voor zaterdag n.m. of zondag daar zullen zijn.
Nu beste vrienden, dit is geen opgewekte brief, maar ik wilde jullie hiervan toch op de hoogte stellen, want zo mogelijk, ik weet het bijna zeker, komt een (uwes) nog even bij mij, voor afscheid. Als u komt, dan liefst tegen de avond, want dan ben ik zeker thuis. Er valt nog zoveel te verzorgen en in de winkels kunnen we slechts terecht van 3 tot 5.
Nu beste vrienden, eindig ik met vele hartelijke groeten, goede gezondheid voor u allen, en tot een spoedig wederzien. Moge de Algoede geven, dat we bij elkander kunnen blijven en de kracht zullen vinden alles te doorstaan.
Dag lieve allen
Uw vriend Abr. Drilsma
Ellende
Nu hebben we het nog weer erger als toen we uit Z’dam moesten.
Beste meneer, mevrouw, Klaas en Jan.
Ook ik wil een paar woorden bijschrijven. Wat een ellende hè? Ja, nu hebben we het nog weer erger als toen we uit Z’dam moesten. Als ik u niet meer zie, dan wens ik u allen het beste. We hopen dan maar dat we elkaar na de oorlog weerzien. Nu het aller-, allerbeste. Groet de buurt ook van me.
Roosje

Bitter
14 augustus
Amsterdam
Beste vrienden,
Zojuist kwam uw afscheidsbrief in mijn bezit. Het deed mij goed om nog enkele opbeurende woorden van u te ontvangen. Het kon niet meer, maar ik had liever even uw gezicht zelf nog gezien. Uw woorden heb ik in mijn hart gegrift. Ook ik heb het vertrouwen in de Algoede, en ben beslist overtuigd dat de beker, hoe bitter hij ook moge zijn, wel niet tot het einde behoeft te worden geledigd. Met Gods hulp komen we weer in Zaandam terug en laten we dan hopen dat al onze vrienden dan ook nog aanwezig zullen zijn.
Zo God wil, komen we weer in gezondheid terug.
Mevrouw Kan, als we niet terug zijn voor de gezinsvermeerdering, dan wensen we u sterkte, voor u en voor de nieuwe toekomstige wereldburger. Wat is alles voor ons triestig gegaan hè, maar zo God wil, komen we weer in gezondheid terug. Zoen de beide jongens maar van mij, en hoewel mijn vrouw niet hier is, kan ik gerust schrijven dat u haar groeten moet hebben en dat zij u op het juiste ogenblik sterkte wenst. Ze heeft er al veel over gesproken en verlangt erg naar u en de kinderen.

Dankbaar
Wat u voor mij doet of gedaan heeft blijf ik dankbaar voor.
Nu lieve mensen, ik moet nog zeer veel schrijven, dus eindig met vele hartelijke groeten ook namens de kinderen,
Van jullie toeg. vriend
Abraham Drilsma.
Wat u voor mij doet of gedaan heeft blijf ik dankbaar voor, en zullen we maar hopen dat alles zal meevallen. De brieven die ik tot heden van mijn vrouw heb ontvangen zijn zeer bemoedigend.