Haar man stierf voor het vuurpeloton. Zelf bekocht de Amsterdamse Mien Weber haar verzet bijna met de dood in kamp Vught. Na de oorlog probeerde ze met een nieuwe partner de draad op te pakken in Krommenie, maar toen lag de Stichting 1940-1945 dwars.
Een serie artikelen over een door het leven getekende communiste, mede op basis van haar eigen verhaal.
Deel 2: De aanloop naar de dodelijke opsluiting.
De ‘bunker’
Op 15 januari 1944 worden in kamp Vught 86 vrouwen die zich solidair verklaren met een gestrafte medegevangene uit hun barak gehaald. Ze belanden voor straf in de ‘bunker’, een gevangeniscomplex op het terrein. In cel 115, die slechts 2.24 bij 4 meter telt, worden 74 vrouwen samengeperst. De overige gevangenen komen in een andere cel terecht. Wanneer de deur van cel 115 veertien uur later weer opengaat, blijken tien vrouwen te zijn gestorven. Mien Weber behoort tot de overlevenden. Ze schrijft na de oorlog gedetailleerd op wat zich begin 1944 in het kamp heeft afgespeeld. Ik ken geen ander verslag waarin zo gedetailleerd wordt beschreven welk drama zich binnen de bunker afspeelt. Het verslag van Mien Weber is de komende afleveringen in zijn geheel te lezen op meitotmei.nl. Tussen haakjes geef ik her en der nadere duiding.

Stubeälteste
Niemand van de kleine 200 vrouwen die de barak herbergde ambieerde het baantje van Stubeälteste.
‘Barak 25 van het vrouwenkamp moest een nieuwe Stubeälteste kiezen, omdat de vrouw die dat werk eerst deed uit gevangenschap ontslagen was. Niemand van de kleine 200 vrouwen die de barak herbergde ambieerde het baantje. Er waren weliswaar enige voorrechten aan verbonden, maar die wogen niet op tegen de nadelen. Men stond zowel van de zijde van de Duitsers als van die der gevangenen onder druk en men werd aan geen van beide kanten gewaardeerd. Een onmogelijke bezigheid, die maar al te gemakkelijk voor de Stubeälteste eindigde in transport of bunkerstraf.

Kwaliteiten
Zo’n verkiezing moest binnen een dag zijn beslag krijgen. Gebeurde dit niet, dan wezen de Duitsers zelf iemand aan en hierbij werd minder gelet op kwaliteiten zoals tact en leiderschap, dan wel op de bereidheid bevelen slaafs op te volgen en als verklikster te dienen. Vooral dit laatste was in zo’n barak, waar uit bittere noodzaak om het leven enigszins dragelijk te maken van alles gebeurde waarvan de Duitsers geen weet mochten hebben, in hoge mate ongewenst. De SS koos dus zelf een vrouw en wel een Duitse [Agnes Jedzini, 6-1-1903] die het regime welgezind was en die slechts in Vught terecht was gekomen door pech bij een zwart handeltje.
Dreigementen
De vrouwen dreigden de niet al te snuggere Duitse dat ze haar het leven onmogelijk zouden maken als ze zich niet op de een of andere manier aan het baantje onttrok. De volgende middag was ze echter al in functie en toen de keuken-, tuin- en Bekleidungskammer-ploegen om 12 uur in de barak kwamen schaften was de uitvoering der dreigementen meteen in volle gang. Vrouwen kunnen spontaan in actie komen. Iemand, men weet meestal niet eens wie, laat een woord vallen dat inslaat en meteen begint de boel onstuitbaar te rollen. Voor rede is niemand meer vatbaar, voor genuanceerd denken is geen plaats meer. Wie er niet voor is, is er tegen: er zijn alleen nog maar vrienden of vijanden.
Gretchen-vlecht
Een van de torenwachters zag haar en opende meteen een salvo op Agnes Jedzini.
Een paar vrouwen pakten de Duitse beet en Non [Leonora Fernanda Verstegen, 27-9-1910], een grote vrouw met ijzergrauw haar en een stentorstem, knipte haar de Gretchen-vlecht af, onder applaus van de anderen. Het Philipscommando, dat tussen de middag niet naar de barak kwam, deed er bij zijn terugkeer ’s avonds nog een schepje bovenop. Ze smeten de Duitse, die bang in bed gekropen was, met water en wel dusdanig dat zij en haar bed compleet doorweekt werden. In het duister van de slaapbarak werd haar medegedeeld dat dit nog maar een begin was. De Duitse trachtte zich te verweren door te zeggen dat ze het aan de “Oberknol” (het Duitse vrouwelijke hoofd van het vrouwenkamp) [Margaretha Maria Gallinat, 16-10-1894] zou gaan vertellen, wat olie op het vuur was. Wat haar daarop allemaal in [het] donker toegesist werd, maakte haar zó bang dat ze, toen de laatste avondbel had geluid en het rustig werd in de barak, stilletjes opstond en tegen het strenge voorschrift in naar beneden liep om haar voornemen direct uit te voeren. Een van de torenwachters zag haar en opende meteen een salvo op haar. Ze stierf nog diezelfde nacht. [Dat was in werkelijkheid pas op 22 januari 1944.].

Storm van verontwaardiging
De vrouwen wonden zich op tot een staat van hysterie.
Toen het Philipscommando de volgende avond in de barak terugkeerde brak er een storm van verontwaardiging los toen ze hoorden dat de aanleiding tot het vluchten van de Duitse [bij de] SS bekend was en dat Non nu in de bunker zat. De vrouwen wonden zich op tot een staat van hysterie. Non alleen gestraft voor het gebeurde, dat was niet rechtvaardig. Ze mocht er niet in haar eentje voor opdraaien.

‘Dwaze onderneming’
De vrouwen waren blijkbaar vergeten dat ze niet op een kostschool zaten.
Minstens de helft van de vrouwen distantieerde zich van het geval. Sommigen hadden plotseling medelijden met de Duitse nu ze dood was, anderen werden gewoon bang en weer anderen hebben waarschijnlijk bijtijds weer hun hoofd bij elkaar gekregen. De rest, 90 vrouwen, stapte naar de Schreibstube om uiting te geven aan hun wens de straf samen met Non te dragen. De vrouwen waren blijkbaar vergeten dat ze niet op een kostschool zaten, waar de de directeur, getroffen door de ridderlijkheid der pensionaires, hen er met een reprimande of 100 strafregels af zou laten komen, maar in een concentratiekamp dat niet onder leiding stond van pedagogen, maar van dieven en moordenaars. Enige verbaasde Aufseherinnen schreven grinnikend de nummers op die de vrouwen, blakend van edele gevoelens, vrijwillig kwamen opgeven. Een dwaze onderneming, waar weinig goeds van te verwachten was.’