De lijdensweg van Mien Weber (1)

Haar man stierf voor het vuurpeloton. Zelf bekocht de Amsterdamse Mien Weber haar verzet bijna met de dood in kamp Vught. Na de oorlog probeerde ze met een nieuwe partner de draad op te pakken in Krommenie, maar toen lag de Stichting 1940-1945 dwars. Een serie artikelen over een door het leven getekende communiste, mede op basis van haar eigen verhaal.
Deel 1: Van geboorte tot arrestatie.

Links milieu

Wilhelmine Claire – roepnaam ‘Mien’ – Weber komt op 24 juni 1906 ter wereld in het Belgische Etterbeek, een tegen Brussel leunende gemeente. Ze groeit in Nederland op in een links milieu en zal tot haar vroege dood trouw blijven aan het progressieve gedachtegoed. Op 7 december 1927 trouwt ze in Amsterdam met de communistische leraar/vertaler Pieter de Smit. Opvallend is dat een van de getuigen bij hun huwelijk Joop Westerweel is. Deze pacifistische christensocialist is tijdens de oorlog de naamgever van de Westerweelgroep, een verzetsorganisatie die tussen 1940 en 1945 tientallen joden het leven redt. Westerweel wordt op 11 augustus 1944 gefusilleerd in de omgeving van kamp Vught.

Huwelijksakte van Mien Weber en Pieter de Smit
(Stadsarchief Amsterdam).

Buchenwald

Westerweel en De Smit zijn twee van de vele vrienden en bekenden uit Mien Webers directe omgeving die tijdens de oorlog de dood vinden.

Ook Pieter de Smit zal de bevrijding niet meemaken. Hij laat op 9 september 1942 het leven in Buchenwald, waar hij als verzetsstrijder is opgesloten. Westerweel en De Smit zijn twee van de vele vrienden en bekenden uit Mien Webers directe omgeving die tijdens de oorlog de dood vinden. Zij maakt het trieste einde van Pieter de Smit overigens niet mee als zijn echtgenote. In februari 1935 is hun echtscheiding een feit. De twee hebben dan één dochter, de in 1928 geboren Regina Alexandra (‘Gientje’).

Pieter Daniel de Smit, door Henri Pieck in kamp Amersfoort getekend op 31 maart 1942 (Oorlogsbronnen.nl).

Centrale Inlichtingendienst

In de jaren dertig toont de Nederlandse inlichtingendienst belangstelling voor Mien Weber. Ze krijgt het stempel ‘links-extremistisch’, onder meer omdat ze naar Moskou reist en vertegenwoordigster is van de communistische Arbeiders Theater Bond Holland. Ook krijgt ze de aantekening dat ze namens de ATBH in de voorbereidingscommissie van de Wereld-Spartakiade van 1932 zit, een door de Sovjet-Unie gesponsord internationaal sportevenement.

Poster van de Spartakiade in Praag, 1932.

Roode Cabaret

In 1939 noteert de Centrale Inlichtingendienst dat Weber drie jaar eerder de ‘leidster van het Roode Cabaret’ werd. Daarmee wordt overigens de ATBH bedoeld.

Fragment uit inlichtingenrapport, 1936 (Huygens Instituut).

Pam Pooters

Al vroeg in de oorlog verzet Pam Pooters zich tegen de nazi’s.

De Duitse inval in Nederland betekent het einde van het linkse toneel. Het eerste bezettingsjaar geldt voor Mien ook als een nieuw begin. Ze trouwt op 3 juli 1940 met Petrus Antonius Martinus – kortweg ‘Pam’ – Pooters (28-8-1911), een journalist en opzichter bij het Rijkskleedingmagazijn die ze al een tijdje kent. Voor de oorlog is hij actief voor de Communistische Partij van Nederland. Die royeert hem echter omdat hij het trotskistisch gedachtegoed aanhangt. Al vroeg in de oorlog verzet Pam Pooters zich tegen de nazi’s. In 1942 wordt hij een van de centrale figuren van de gewapende verzetsgroep CS-6. Die houdt zich bezig met onder meer spionage, jodenhulp en het liquideren van collaborateurs. Hoewel CS-6 naar schatting zo’n tweehonderd medewerkers heeft en in de korte tijd van haar bestaan veel onrust zaait onder de bezettingsmacht is er over Pooters relatief weinig bekend.

Pam Pooters (NIOD).

Breed scala

Hoeveel Pam Pooters doet voor CS-6 blijkt wel uit de opsomming over hem in het boek De Eerebegraafplaats te Bloemendaal: ‘Pooters organiseerde illegale bijeenkomsten waar hij inleidingen hield, rekruteerde studenten en andere jongeren voor sabotagegroepen, bereidde (…) liquidaties voor op helpers van de bezetter en beraamde brandstichtingen en spoorwegaanslagen. Daarnaast verzorgde hij onderduikers met bonkaarten, geld en valse PB’s en bracht hij joodse landgenoten (…) in vrachtwagens van de Centrale Voedselvoorziening van Amsterdam naar onderduikadressen in onder meer Woerden en de omgeving van Deventer en Gorssel. In september 1942 verzocht hij zijn vriend Jacques Gans een ontsnappingslijn via onbezet Frankrijk te onderzoeken. Voor het illegale blad Het Parool schreef hij artikelen.’ Er zijn weinig Nederlandse verzetsstrijders met zo’n breed scala aan ondergrondse werkzaamheden op hun CV als Pam Pooters.

Persoonskaart Pam Pooters (Stadsarchief Amsterdam).

CS-6

Mien Weber kent veel prominente CS-6’ers.

Uiteraard neemt Mien Pooters-Weber eveneens taken op zich voor CS-6. Maar wat zij precies doet is nog meer in duisternis gehuld dan het ondergrondse werk van haar man. Er is – in tegenstelling tot van hem – zelfs geen foto van haar bekend. Na de oorlog zwijgt ze meestentijds over haar ervaringen tijdens de bezetting. Het Amsterdamse huis van een eerdere zwager, Jo de Smit, fungeert als aanloopadres voor de illegale CPN-leider Lou Jansen. Ze kent veel prominente CS-6’ers. En ze verricht waarschijnlijk verbindingswerk en koeriersdiensten voor hun organisatie. Verzetsman Dick Elffers is een van de weinigen die haar nadien in dat verband noemt: ‘Van de groep CS-6 kreeg ik – ik denk in 1942 – opdracht om samen met Toby Vos een bepaalde route te kontroleren waarlangs joden vanuit Maastricht over de Belgische grens gebracht werden. De route bleek bewaakt en we werden opgepikt maar direkt daarna weer vrijgelaten. Als ik mij goed herinner was mevr. M. de Jong-Weber (Mientje Pooters) toen met ons in Maastricht.’

Sicherheitsdienst

De door Elffers genoemde naam ‘De Jong’ verwijst naar de derde echtgenoot van Mien Weber. Ook Pam Pooters zal de bevrijding namelijk niet meemaken. Op 6 augustus 1943 heeft hij een afspraak met iemand die zich voordoet als ondergrondse werker, maar in werkelijkheid vertrouwensman van de Sicherheitsdienst is. Tijdens zijn aanhouding op de Amstelveenseweg in Amsterdam probeert Pam nog om te ontkomen, maar twee kogels maken een einde aan zijn vlucht. Op 1 oktober 1943 wordt hij met een groot aantal andere CS-leden gefusilleerd in de duinen bij Overveen.

Gedicht

Maar in mijn eigen sprookjesboek
Blijft het laatste blad ontbreken.

Mien verwoordt de dood van Pam Pooters in een gedicht met de titel ‘Vergeefs verlangen’. Een paar regels daaruit:
Hoe graag zou ik mijn duizelend hoofd
Nog eens aan je borst willen leggen
Helaas, men heeft je vlam gedoofd
Je zult mij niets meer zeggen.
Het schijnt de tijd doet alle smart
Wel als een prent verbleken
Maar in mijn eigen sprookjesboek
Blijft het laatste blad ontbreken.

Ed Hoornik

Mien Weber is een kleine twee weken na de arrestatie van Pam Pooters in het huis van schrijver Ed Hoornik in de Stadionstraat, samen met onder anderen CS-6-lid Hans Katan. Een Duitse inval betekent het einde van de bijeenkomst en, eveneens op 1 oktober, van Katans leven. Mien wordt opgesloten, eerst in kamp Vught en daarna in Ravensbrück.

Een politieoverzicht uit 1943, met vooral veel leden van CS-6. Pam Pooters is omcirkeld (Stadsarchief Amsterdam).

In deel 2: De aanloop naar de dodelijke opsluiting in kamp Vught.

Waardeer dit artikel!

Als je dit artikel waardeert en dit wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand te houden.





Plaats een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.