Nadat de Zaandamse NSB’er Johan Engel van de Stadt in mei 1945 werd vastgezet, begon hij gedichtjes te schrijven. Ze geven een interessant zicht op het leven achter het prikkeldraad van de ‘Sing-Sing’, zoals de gevangenis in zijn woonplaats door het leven ging. Op meitotmei.nl staan alle gedichten (met dank aan Peter Konincks), plus de nodige duiding.
Deel 18: ‘Berkel is de groote vriend’

‘Schijnheilige drogredenen’ van dokter Berkel
‘Deze vuile propaganda van een arts bij eenvoudige mensen tekent de heer Berkel.’
Dokter Albertus Berkel stond er enkele maanden voor de bevrijding niet best op bij de illegale werkers in zijn woonplaats Wormer. In een rapport voor de Binnenlandse Strijdkrachten schreef een van hen: ‘In Trouw (Zaanstreek-editie) stond in begin Maart ’45 een minder gelukkig gesteld artikeltje over de voeding en verzorging van de ondergrondse strijders. Er stond o.a. in dat deze personen goed gevoed moesten worden, op z’n tijd een rokertje moesten hebben enz. Dit was voor Berkel een welkome gelegenheid om zijn Nazi-gif, geprepareerd volgens het recept van Göbbels [sic], zijn patiënten in te spuiten.’ Volgens de onbekende schrijver had Berkel het Trouw-artikel laten lezen aan de moeder van een diabetespatiënt, kort nadat hij te horen kreeg dat hij zijn patiënt bij gebrek aan medicijnen nog maar een derde van de benodigde hoeveelheid insuline mocht geven. ‘“Hoe vind je dat?”, vroeg Berkel. “Een schrille tegenstelling, niet waar!”, enz. Deze vuile propaganda van een arts bij eenvoudige mensen, die in genoemde omstandigheden o zo vatbaar zijn voor dergelijke schijnheilige drogredenen tekent de heer Berkel.’
De smetten die aan Albert Berkel kleefden, maakten dat hij na de bevrijding werd opgesloten in de Zaandamse districtsgevangenis. Daar zou hij enkele maanden blijven, tussen honderden andere collaboratieverdachten. Uiteindelijk kwam hij ervan af zonder strafvervolging, maar zijn oorlogsverleden leidde in juni 1949 wel tot hoogoplopende debatten achter gesloten deuren in de gemeenteraad van Wormer. Via een motie wilde de Katholieke Volkspartij het mogelijk maken dat Berkel tot gemeente-arts werd benoemd. Met name de communistische fractie had daar grote moeite mee. ‘Herplaatsing van dokter Berkel als gemeente-arts komt mij ongewenst voor’, citeerde een raadslid de verantwoordelijke minister. Het kwam uiteindelijk toch nog goed; Berkel zou nog jaren in Wormer zijn beroep kunnen uitoefenen.
Jan van de Stadt wijdde in de gevangenis in de Stationsstraat een gedicht aan de huisarts, over wie hij erg te spreken was.

11 augustus 1945
Dokter Berkel
‘De dokter uit de Wormer, neen
Zullen wij nooit vergeten.’
Ik schrijf vandaag mijn dagelijks lied,
Het lied van alle dagen,
En ditmaal is het liedje eens
Aan Berkel opgedragen.
‘Berkel’, en U denkt verrast,
Dat moet toch Dokter wezen,
Dat is zijn eeretitel hier,
Hij mag dat heusch wel lezen.
Het is een nummer zooals wij,
Een zware politieke.
Voor ons is het een prachtfiguur,
Een reuze sympathieke.
Hij helpt ons wel eens clandestien,
Wat zegt U van dien wandel?
Ja, ook in de gevangenis,
Is nog steeds zwarte handel.
Natuurlijk is dat niet zoo slim,
Maar niemand mag het weten.
De dokter uit de Wormer, neen
Zullen wij nooit vergeten.
Natuurlijk is hier zelfs een arts,
Die nooit van ons zal houwen.
Die mist hier in dit trieste kamp,
Van ons hier het vertrouwen.
Wanneer het ook maar even kan,
Komt ‘Berkeltje’ beneden.
En pas als die wat adviseert,
Dan voelen wij ons tevreden.
De Dokter uit de Wormer, die
Werkt zonder instrumenten.
Maar alles doet hij gratis en
Hij vraagt aan niemand centen.
Hij heeft altijd een vriend’lijk woord,
Voor hen die aan hem hangen.
Want Berkel is de groote vriend,
Van hen die zijn gevangen.
Men zegt, hij gaat nu gauw naar huis,
Dat hoort men hier steeds praten.
De dokter, die een nummer is,
Die gaat ons dus verlaten.
Voor hen die blijven wel een strop,
Maar die hoor je niet klagen.
Want als de dokter henen gaat,
Is het de dag der dagen.
Op hem is dan niemand jaloersch,
Al zullen wij hem missen.
Want ieder gunt hem dit geluk,
Ik kan mij niet vergissen.
In Wormer woont een huisgezin,
Dat brengt U weer wat nader.
En kinders vragen steeds aan Moe:
‘Mama, wanneer komt vader?’
De vader van het huisgezin,
De vader van de zieken.
De vader van de zieken daar,
En voor de politieken.
In Wormer gaan de vlaggen uit,
Een vrouw snikt teeder even,
De menschen lachen blij te moe,
Hun Dokter keerde weder.
Een mensch, dat lang reeds was gemist,
Moet eind’lijk wederkeeren.
En in de Wormer spreekt men niet,
Van rehabiliteeren.
Geluk met Uw vrijheid dan,
Die niet is te betalen.
Namens die hier gevangen zijn,
Dus namens alle zalen.