Verhalen over de Tweede Wereldoorlog

Verzetsman Gerrit Koops: ontsnapt, vermist, verdwenen

Op 18 augustus 1944 weet de Zaandamse verzetsstrijder Gerrit Koops te ontsnappen uit concentratiekamp Vught. Anderhalve maand later sterft hij in Veenendaal. Wat is hem overkomen? Jan van der Meij De Zaandamse oud-politieman Johannes Gerardus van der Meij stuurt op 25 juni 1946 een brief naar ‘de commissaris van Rijkspolitie in Algemeenen Dienst te Den … Lees meer

De laatste dagen van Iris en Lidy Eisendrath

Mijn (uitverkochte) boek Eisendrath, een verzonken familie (1845-1945) vertelt het verhaal van een Zaandams gezin waarin de hele Holocaust is samengebald. Hieronder het hoofdstuk over de laatste dagen van de zussen Lidy (14-8-1921) en Iris Eisendrath (5-12-1915). Onderduiken staat gelijk aan obstructie en de ‘terroristen’ die zich daaraan bezondigen, dienen als zodanig gemerkt te worden. … Lees meer

De negen levens van verzetsman Arend Kat

Zaandammer Arend Kat (13-1-1921/20-12-1996) schreef veertig jaar na de bevrijding zijn oorlogsherinneringen op, met het oog op het boek Bezetting en verzet aan de Zaan. Dat verscheen in 1985 en bevat verhalen van en over ondergrondse werkers in de jaren 1940-1945. Slechts een fractie van Kats belevenissen haalde de publicatie. Onlangs ontving ik het complete … Lees meer

Zaandam als weerbarstig bolwerk

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zagen de nazi’s Zaandam als een lastige, dwarse gemeente. Uit nieuw gevonden documenten blijkt die onwil om te collaboreren eens te meer. De in 1941 tot burgemeester van Zaandam benoemde NSB’er Cornelis van Ravenswaay beschouwt zijn nieuwe gemeente als een uitdaging. Amper begonnen schrijft hij aan de provinciecommissaris over ‘alle tegenstrevende … Lees meer

De explosieve naweeën van de Tweede Wereldoorlog

Zondag 28 juli 1946. Het is al wat later in de middag wanneer in de kerk aan de Zaandamse Vinkenstraat 44 de doop plaatsvindt van de één week eerder geboren Nelly Johanna Scholtens. Plotseling klinkt er een explosie. Er volgen er meer. Niet in het godshuis, maar ver daarbuiten. De klappen zijn zo zwaar dat … Lees meer

De ontsnapping van Ruth Donath

Zaandammer Piet Bosboom hielp tussen 1942 en 1945 minstens honderd joodse vervolgden aan een onderduikplek. Een van hen was Ruth Donath. Onlangs ontving ik een door haar geschreven verslag waarin ze haar oorlogsperikelen weergeeft. Na de Anschluss bij Duitsland ontvluchtte Ruth Donath (Wenen, 21-7-1914) haar geboorteland Oostenrijk. In 1941 kwam ze als dienstmeisje bij de … Lees meer

Joodse timmerman uit Oostzaan in Westerborkfilm

Het gebeurt niet vaak, maar een enkele keer worden er mensen herkend die figureren in de zogeheten Westerborkfilm. Onlangs schreef een Amerikaanse me dat ze in de roemruchte opnamen uit het Duitse Durchgangslager haar oom herkende, de tot september 1940 in Oostzaan verblijvende vluchteling Josef Laufbaum. In december 2021 plaatste ik op deze site een … Lees meer

De roof van het bevolkingsregister

Een anonieme verzetsman schreef voor de publicatie Bezetting en verzet aan de Zaan (1985) een verhaal over een overval op het Zaandamse bevolkingsregister. Dit verslag haalde het boek niet. Omdat het een aardig inkijkje geeft in de gang van zaken op 24 december 1944 plaats ik het hieronder alsnog, aangevuld met een paar foto’s. Weihnacht … Lees meer