Verhalen over de Tweede Wereldoorlog

Het Catshuis als nazistische spionnenschool

Het Catshuis, tegenwoordig vooral bekend als ambtswoning van de Nederlandse minister-president, was tijdens de bezetting een internationale spionnenschool. Van daaruit zwermden in 1943 en ’44 vele tientallen geheim agenten uit over Europa, in een poging de geallieerde vijand te ondermijnen. Verhaal over een nauwelijks bekend oorlogshoofdstuk. De bronnen zijn schaars. Oprichter Friedrich Ludwig Knolle ontsnapte … Lees meer

De zwarte jaren van de Nederlandsche Basalt Maatschappij

Het is een intrigerende zin uit de inventarisbeschrijving van de Nederlandsche Basalt Maatschappij. “Deze stukken betroffen de Oorlogsperiode 1939-1946 en werden vermoedelijk door een van de leden van de RVB door de versnipperaar geduwd.” Wilde de Raad van Bestuur het zwarte oorlogsverleden van dit Zaanse bedrijf verdoezelen? Gelukkig liggen er bij het Nationaal Archief schaduwdossiers. … Lees meer

Beenprothese met wapens

Het zijn intrigerende zinnen over Antonie Koster in Spionage, arrestaties en moord aan de IJssel: “Hij is een belangrijke pion in het verzet en is als instrumentmaker werkzaam geweest op de Rijks Artillerie Inrichting Hembrug te Zaandam. Daar weet hij – in zijn kunstbeen – springstof, munitie en gedemonteerde pistolen naar buiten te smokkelen.” Aan … Lees meer

Maarten Cieremans, geheim agent ‘acting according to circumstances’

Het is ongetwijfeld toeval, maar er liepen meerdere lijntjes van de Zaanstreek in oorlogstijd naar de inlichtingendiensten in Groot-Brittannië. Vier in bezet Nederland gedropte geheim agenten en een inlichtingenchef kwamen uit Zaandam, Wormerveer en Zaandijk. Onder wie Maarten Cieremans. Het valt op, de link tussen de verschillende geheime diensten in Engeland en de aanwezigheid daar … Lees meer

Het naoorlogse gevecht van geheim agente Trix Terwindt

De enige vrouw die verzeild raakte in het Englandspiel en dat bijna met haar leven bekocht, moest na de oorlog nogmaals de strijd aangaan. Tientallen jaren vocht de zwaar getraumatiseerde voormalige geheim agente Trix Terwindt voor een fatsoenlijk oorlogspensioen. Met weinig succes. Ooit een BN’er, daarna zo goed als vergeten. Ze behoorde in de jaren … Lees meer

Hannie Schaft in de Zaanstreek

Hoewel Hannie Schaft er nooit heeft gewoond, zijn in de Zaanstreek twee monumenten geplaatst voor dit vermoorde icoon van het gewapend verzet. Hoe zit dat? Zaandam heeft een in steen gehouwen herinnering voor Hannie Schaft op de Westzijde. En in Oostzaan bestaat ook al decennia een monument voor ‘het meisje met het rode haar’ (waarop … Lees meer

Ongewenst. De wereldkampioen wielrennen en zijn joodse coach

‘Albert Richter is een hoogbegaafde sprinter, een getalenteerde renner waarvoor de Duitse wielrensport nu al een eeuwige ereplaats naast zijn succesvolle voorgangers moet inruimen.’ Nog geen twee jaar later probeerde de nationale wielerbond in hetzelfde tijdschrift waarin ze deze lof had toegezwaaid om de wereldkampioen naar de vergetelheid te schrijven: ‘Zijn naam is voor immer … Lees meer

De jacht op de laatste illegale zender (1)

Met de vrijheid in zicht was er in bezet Nederland nog maar één illegale zender in de lucht. En die werd opgejaagd door de nazi’s. In deze driedelige longread de dagboeknotities van marconist Jack Verhagen, die achtereenvolgens in Alkmaar (deel 1), Koog aan de Zaan (deel 2) en Zaandam (deel 3) maandenlang schuil- en zendplaatsen … Lees meer