Artikelen door Erik Schaap

Fouten op het Namenmonument

In mei 2016 schreef ik dat het Holocaust Namenmonument waarschijnlijk voor eeuwig ‘under construction‘ zou zijn. Vijf jaar later nadert het herdenkingsproject in de Amsterdamse Weesperstraat eindelijk de voltooiing. De stenen met daarin de namen van 102.000 vermoorde joden, Roma en Sinti zijn gebakken en deels al bevestigd. Met, zoals gevreesd, de nodige fouten. Vijf […]

De vergeten oorlogsdoden van Pieter Bon

Onzichtbaar voor de buitenwereld prijken hun namen op een plaquette bij de Zaandamse firma Pieter Bon. Maar in de Zaanse oorlogsliteratuur worden ze niet genoemd. Ze ontbreken ook op een in oktober 1945 door het Sociografisch Bureau van Zaandam opgesteld overzicht van lokale oorlogsslachtoffers. En geen van hen kreeg een vermelding op het plaatselijk monument […]

De laatste uren van Johnny de Droog

Johnny de Droog, een van de grootste verraders die Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog telde, stierf op 19 februari 1945 een gewelddadige en nog altijd met raadsels omgeven dood. Hij werd begraven tussen honderden oorlogsslachtoffers -verzetsstrijders, joden- in kamp Amersfoort. Hier het hoofdstuk over zijn laatste uren, uit mijn boek De levens van Johnny de […]

De laatste wil van Willem Ragut

De Zaandamse politiechef Willem Marinus Ragut leek aan te voelen dat hij het eind van de oorlog niet zou halen. Een half jaar jaar voordat Hannie Schaft en Jan Bonekamp hem liquideerden, stelde hij zijn testament op. “Van mijn overlijden zal op geen enkele wijze ruchtbaarheid te geven zijn.” Op 21 juni 1944 schoot Hannie […]

De raadselachtige liquidatie van mevrouw (De) Haan uit Neck

In Korte metten, mijn boek over de tientallen Zaanse liquidaties, liet ik Neck buiten beschouwing. Dat buurtschap in de voormalige gemeente Wijdewormer hoort nu eenmaal meer bij Waterland dan bij de Zaanstreek. Desondanks knaagt de vraagt: waarom schoot het gewapend verzet nog geen drie weken voor de bevrijding mevrouw (De) Haan dood? En wie was […]

291 ontsnappingen uit Westerbork

In 1942, ’43 en ’44 verlieten ruim 100.000 joodse gevangenen Westerbork per trein, met als bestemming een buitenlands concentratie- of vernietigingskamp. Een paar honderd gedetineerden onttrokken zich aan deportatie door het Durchgangslager in Drenthe te ontvluchten. Maar wie waren dat?  Dat er tussen 1 juli 1942 en 12 april 1945, toen het kamp werd bevrijd, […]

De acht verzetsstrijders van Gouwpark

Enkele jaren na de bevrijding kreeg Zaandam haar eerste verzetsstrijdersbuurt. George Jambroes, Jacob Goris, Henk Op den Velde, Dirk de Korte, Walraven van Hall en Willem Brinkman werden in Zaandam-Zuid herdacht met een straatnaam. In de loop der jaren kwamen er nog enkele straten bij (Cor Geugjes, Gerrit Groot, Dirk Kleiman, Jan Bonekamp). Plus een […]

46 Zaanse oorlogsmonumenten (plus nog 27)

Op de onvolprezen website Monumenten Spreken valt te lezen dat ‘in de Zaanstreek 28 oorlogsmonumenten te vinden’ zijn. Dat is te bescheiden; het zijn er minimaal 18 meer. En dan bestaan er ook nog tientallen monumenten elders in Nederland die herinneren aan Zaanse oorlogsslachtoffers en -gebeurtenissen. Hieronder een overzicht, in alfabetische volgorde. Aanvullingen zijn welkom […]

Nu uit: ‘Bekanntmachung / Bekendmaking’

Nederland werd tussen 1940 en 1945 volgeplakt met overheidsaffiches. De bezettingsmacht maakte zijn bedoelingen duidelijk met een niet aflatende stroom aanwijzingen, verordeningen en bekendmakingen. Tussen de regels kon de bevolking lezen hoe de oorlog verliep. In 1940 was er meestal nog sprake van zachte drang, maar gedurende de tweede oorlogshelft nam het aantal genadeloze bevelen […]